Mezon jurnalida barcha ilmiy maqolalar, sharh maqolalar, qisqa xabarlar va keys-tadqiqotlar ikki tomonlama yashirin taqrizdan o‘tadi: taqrizchilar mualliflarni, mualliflar esa taqrizchilarni bilmaydi. Bu yondashuv baholashni obro‘, tanish-bilishchilik va tashkilotga mansublik ta’siridan himoya qiladi.
Jarayon bosqichlari
1. Dastlabki ko‘rik — taxminan 3 ish kuni
Mas’ul kotib va bo‘lim muharriri qo‘lyozmaning jurnal qamroviga va Mualliflar uchun qo‘llanma talablariga mosligini, anonimlashtirilganini hamda matndagi o‘xshashlik darajasini tekshiradi. Shu bosqichda qo‘lyozma taqrizga yuborilishi, texnik tuzatish uchun qaytarilishi yoki taqrizsiz rad etilishi mumkin. Holat: «Yuborildi».
2. Taqrizchilarni tanlash
Muharrir mavzu bo‘yicha nashrlari bor kamida ikki mustaqil mutaxassisni taklif qiladi. Taqrizchi mualliflar bilan bir tashkilotda ishlamasligi, so‘nggi uch yilda ular bilan hammualliflikda maqola chop etmagan bo‘lishi va boshqa manfaatlar to‘qnashuviga ega bo‘lmasligi kerak. Mualliflar ilova xatida qo‘lyozmani ko‘rib chiqishi istalmagan mutaxassislarni asoslantirib ko‘rsatishi mumkin.
3. Taqriz — taxminan 14 kun
Taqrizchi qo‘lyozmani to‘rt mezon bo‘yicha baholaydi: originallik, metodologiya, bayonning aniqligi va ilmiy-amaliy ahamiyat. U mualliflar uchun izohlar, muharrir uchun maxfiy izohlar yozadi va tavsiya beradi: qabul qilish, kichik tuzatish bilan qabul qilish, jiddiy tuzatish bilan qabul qilish yoki rad etish. Holat: «Taqrizda».
4. Tahririyat qarori
Muharrir taqrizlarni tahlil qilib, qaror qabul qiladi. Taqrizchilarning fikrlari keskin farq qilsa, uchinchi taqrizchi jalb etiladi. Qaror va taqrizchilarning izohlari muallifga shaxsiy kabinet va elektron pochta orqali yuboriladi. Qaror tavsiyalarga tayanadi, lekin ularni mexanik jamlashdan iborat emas: yakuniy javobgarlik muharrir zimmasida.
5. Tuzatish
Tuzatish so‘ralsa, muallif kichik tuzatish uchun 14 kun, jiddiy tuzatish uchun 30 kun ichida tuzatilgan qo‘lyozmani va taqrizchilarga javobni yuklaydi. Javobda har bir izohga qanday munosabat bildirilgani ko‘rsatiladi. Jiddiy tuzatishdan keyin qo‘lyozma odatda o‘sha taqrizchilarga qayta yuboriladi. Holatlar: «Tuzatish so‘ralgan» → «Qayta yuborildi».
6. Qabul qilish va nashr
Qabul qilingan maqola to‘lovdan so‘ng tahrir va sahifalashga yuboriladi, keyin navbatdagi songa kiritiladi. Holatlar: «Qabul qilindi» → «To‘lov kutilmoqda» → «Nashrga tayyorlanmoqda» → «Songa kiritildi» → «Nashr etildi».
Qaror turlari
- Taqrizsiz rad etish — dastlabki ko‘rik bosqichida, agar qo‘lyozma jurnal qamroviga yoki asosiy talablarga javob bermasa.
- Qabul qilish — qo‘lyozma tuzatishsiz yoki minimal tahrir bilan nashrga tayyor.
- Kichik tuzatish — xulosalarni o‘zgartirmaydigan aniqlashtirish va tahrir talab etiladi.
- Jiddiy tuzatish — qo‘shimcha tahlil, usullarni qayta ko‘rib chiqish yoki matnni sezilarli qayta ishlash kerak; tuzatilgan variant yana taqrizga yuboriladi.
- Rad etish — jiddiy metodologik kamchiliklar yoki ilmiy yangilik yetarli emasligi sababli. Rad etish xatida sabablar va taqrizchilarning izohlari keltiriladi.
Qarorga rozi bo‘lmasangiz, 30 kun ichida asoslangan apellyatsiya yuborishingiz mumkin; uning tartibi Nashr etikasi sahifasida bayon etilgan.
O‘rtacha muddatlar
| Bosqich | Muddat |
|---|---|
| Dastlabki ko‘rik | 3 ish kuni |
| Taqriz | 14 kun |
| Taqrizlar olingach qaror | 3 ish kuni |
| Yuborilgandan birinchi qarorgacha | 3–4 hafta |
| Qabul qilingandan nashrgacha | sonlar jadvaliga qarab 3 oygacha |
Maxfiylik
Qo‘lyozmalar va taqrizlar maxfiy hujjatlardir. Taqrizchilarning ismlari mualliflarga oshkor qilinmaydi va e’lon qilinmaydi: mualliflar ularni «1-taqrizchi», «2-taqrizchi» deb ko‘radi. Rad etilgan qo‘lyozmalar haqidagi ma’lumotlar uchinchi shaxslarga berilmaydi.
Taqrizchilarga minnatdorchilik
Taqrizchilik — ilmiy hamjamiyatga ko‘rsatiladigan muhim xizmat. Jurnal har yili taqrizchilar ro‘yxatini ularning roziligi bilan e’lon qiladi va so‘rov bo‘yicha taqrizchilik faoliyatini tasdiqlovchi ma’lumotnoma beradi. Taqrizchi bo‘lishni istasangiz, Aloqa sahifasi orqali murojaat qiling.